Seizoen 3

Seizoen 3 — Toekomst

De toekomst van de arbeidsmarkt begint niet morgen. Ze ontstaat al vandaag — in de beslissingen van mensen die van beroep veranderen, van bedrijven die steeds verder moeten zoeken naar werknemers, en op plekken waar precies de competenties ontbreken die nu nodig zijn.

In dit seizoen proberen we de toekomst niet te voorspellen. We kijken naar wat al aan het veranderen is — en vragen ons af waar dat ons naartoe kan brengen.

Deel je observaties

Seizoen 1Mensen Seizoen 2Werk Seizoen 3Toekomst Seizoen 4Kayroma

Veldrapport / 001

Onderzoeksvraag

Begint de toekomst van werk daar waar grenzen ophouden?

Het grootste deel van de geschiedenis bepaalde de woonplaats ook de werkplek.

De mens werkte waar hij leefde, en bedrijven zochten werknemers vooral daar waar ze zelf actief waren.

Die samenhang wordt steeds zwakker.

Vandaag kan iemand die in Polen woont, werk vinden in Duitsland, Nederland, Noorwegen of ergens heel anders in Europa. Een bedrijf dat geen geschikte werknemers vindt in zijn eigen regio, kan de zoektocht honderden of duizenden kilometers verder voortzetten.

Werken op afstand heeft de grenzen nog verder verschoven. In sommige beroepen hoeft iemand niet eens te verhuizen om voor een bedrijf in een ander land te werken.

Maar de mogelijkheid om een grens over te steken betekent nog niet dat de afstand verdwijnt. Er blijven taal, kwalificaties, documenten, verschillen in wetgeving, lonen, werkcultuur en de manier waarop beroepservaring wordt beschreven.

Er blijft ook informatie. De mens moet weten dat ergens de juiste professionele kans bestaat. Het bedrijf moet weten dat ergens iemand met de nodige competenties bestaat.

De internationale arbeidsmarkt kan dus enorm zijn, en tegelijk verrassend klein blijven voor wie er slechts een klein deel van ziet.

Misschien betekent de vraag „waar werk je?” in de toekomst iets heel anders dan vandaag.

En misschien wordt een andere vraag belangrijker: hoe ver reikt eigenlijk de plek waar een mens nodig kan zijn?

„Een grens kan landen scheiden. Ze hoeft mogelijkheden niet te scheiden.” — KAYROMA Research Journal

Bij de datum van vandaag

Vandaag is het Wereld Rollercoasterdag en Internationale Vuurtorendag. Twee gedenkdagen die op het eerste gezicht niets met elkaar te maken hebben. De ene herinnert aan plotselinge veranderingen van richting. De andere aan een punt dat zichtbaar blijft, zelfs wanneer de weg door onbekend terrein loopt. De arbeidsmarkt kan allebei zijn. En wanneer werk, mensen en kansen steeds vaker grenzen overschrijden, hebben we misschien niet alleen moed nodig om op weg te gaan. Soms moet je ook weten waarnaar je aan de horizon moet zoeken.

Deel je observaties

Veldrapport / 002

Onderzoeksvraag

Zullen we over een paar jaar op zoek zijn naar beroepen, of naar vaardigheden?

Jarenlang was het beroep een van de eenvoudigste manieren om iemand op de arbeidsmarkt te omschrijven.

Elektricien. Lasser. Programmeur. Chauffeur. Verpleegkundige. Monteur. Ingenieur.

Eén woord kon heel veel zeggen. Maar de wereld van werk verandert sneller dan de namen van beroepen.

Technologie neemt een deel van de taken over. Automatisering verandert processen. Kunstmatige intelligentie begint taken uit te voeren die nog niet zo lang geleden exclusief voor mensen leken.

Tegelijk ontstaan er nieuwe taken, nieuwe specialisaties en competenties waarvoor soms nog geen algemeen begrepen naam bestaat.

Iemand kan tien jaar hetzelfde beroep uitoefenen, en aan het einde van die periode kan zijn dagelijkse werk er volledig anders uitzien dan aan het begin.

Ook wat werkgevers zoeken, verandert dus. Steeds belangrijker worden niet alleen functies en diploma's, maar concrete vaardigheden, ervaring, het vermogen om te leren, problemen op te lossen en zich staande te houden in nieuwe omstandigheden.

Een probleem ontstaat wanneer iemand de benodigde competentie bezit, maar zijn beroep anders heet dan datgene waarnaar het bedrijf zoekt.

Of wanneer een bedrijf op zoek is naar een bepaalde functie, terwijl het in werkelijkheid een geheel van vaardigheden nodig heeft dat in veel verschillende beroepen kan voorkomen.

Hoe sneller de arbeidsmarkt verandert, hoe minder vanzelfsprekend de etiketten worden waarmee we hem jarenlang probeerden te ordenen. Misschien zal de toekomst dus niet in de eerste plaats vragen: „Wat ben je van beroep?” Misschien zal ze vragen: „Wat kun je eigenlijk?”

„Beroepsnamen beschrijven de wereld die we al kennen. Vaardigheden kunnen de wereld beschrijven die nog ontstaat.” — KAYROMA Research Journal

Bij de datum van vandaag

Vandaag is het Wereld Humanitaire Dag. Deze dag herinnert aan mensen die hun kennis, ervaring en vaardigheden inzetten daar waar ze op dat moment het hardst nodig zijn. Het is een bijzondere vorm van werk, maar erin schuilt een universele gedachte. Competenties krijgen niet betekenis omdat we ze goed kunnen benoemen. Ze krijgen betekenis wanneer ze iemand of iets kunnen dienen. Misschien zal de toekomst van werk daarom steeds vaker niet alleen vragen welk beroep we uitoefenen, maar ook: wat kunnen we doen wanneer we echt nodig zijn?

Deel je observaties

Veldrapport / 003

Onderzoeksvraag

Wat gebeurt er wanneer er minder werknemers zijn dan werk?

Generaties lang berustte de arbeidsmarkt op een eenvoudige aanname.

Het is de mens die werk zoekt. Hij dient documenten in, reageert op vacatures, presenteert zijn ervaring en probeert een bedrijf te overtuigen dat het hem waard is om aan te nemen.

Maar de demografie begint die relatie te veranderen.

In veel Europese landen vergrijst de samenleving. De generaties die de arbeidsmarkt betreden, zijn kleiner dan de generaties die hem verlaten.

Tegelijk heeft de economie nog steeds mensen nodig. Er zijn specialisten nodig, technici, productiemedewerkers, chauffeurs, zorgverleners, ingenieurs, monteurs, vakmensen en mensen die duizenden andere beroepen uitoefenen.

Automatisering kan de vraag naar bepaald werk verminderen, maar betekent niet een wereld waarin de mens niet meer nodig is. Op veel plekken gebeurt juist het tegenovergestelde.

Bedrijven zoeken steeds langer naar werknemers. Ze breiden hun werving uit naar andere regio's en landen. Ze concurreren niet alleen om klanten, technologie en kapitaal, maar ook om mensen met de juiste competenties.

Een werknemer die ooit met andere kandidaten concurreerde om één functie, kan op een dag kiezen tussen meerdere bedrijven die juist zijn ervaring zoeken.

Dat verandert meer dan alleen werving. Het verandert lonen, arbeidsvoorwaarden, professionele mobiliteit, de relatie tussen werknemer en werkgever, en de manier waarop bedrijven over mensen zullen moeten nadenken.

Misschien stelden we decennialang de vraag: hoe kan een mens de juiste baan vinden? De toekomst kan ons dwingen de omgekeerde vraag te stellen. Hoe vindt de juiste baan de mens?

„Jarenlang zochten mensen naar werk. Benieuwd wat er gebeurt wanneer werk mensen begint te zoeken.” — KAYROMA Research Journal

Bij de datum van vandaag

Vandaag is het Wereldoptimistendag. Een gepaste datum om na te denken over de toekomst van de arbeidsmarkt. We kunnen demografische veranderingen, het tekort aan werknemers, automatisering en migratie uitsluitend als problemen bekijken. We kunnen er ook het moment in herkennen waarop de betekenis van de mens op de arbeidsmarkt verandert. Als er steeds minder mensen zijn met de benodigde competenties, worden hun ervaring, tijd en beslissingen misschien meer gewaardeerd dan voorheen. Optimisme berust immers niet op de overtuiging dat alles goed komt. Soms volstaat het om te zien dat verandering kansen kan openen die er eerder niet waren.

Deel je observaties

Veldrapport / 004

Onderzoeksvraag

Zal de toekomst van werk een adres hebben?

Een adres zei lange tijd heel veel.

Waar iemand woont. Waar hij kan werken. Tot welke bedrijven hij toegang heeft. Hoe ver hij dagelijks kan reizen.

De arbeidsmarkt was grotendeels geografie. Vandaag begint die kaart te veranderen.

Sommige mensen werken op afstand voor bedrijven die honderden kilometers verderop gevestigd zijn. Anderen vertrekken voor een paar weken of maanden naar het buitenland om te werken, voeren een project uit en keren terug.

Weer anderen verhuizen definitief, omdat de professionele kans zich in een andere stad of een ander land voordeed.

Ook bedrijven kijken niet langer alleen naar hun eigen omgeving. Wanneer werknemers, specialisten of bepaalde competenties ontbreken, breidt het zoekgebied zich uit.

Eerst naar naburige steden. Dan regio's. Dan landen.

Uiteindelijk ontstaan teams waarvan de leden op verschillende plekken wonen, verschillende talen spreken en verschillende beroepservaringen hebben, maar aan hetzelfde probleem werken.

Niet elk beroep kan op afstand worden uitgeoefend. Machines, gebouwen, patiënten, voertuigen, productie en infrastructuur bevinden zich nog altijd op concrete plekken. Maar zelfs dan hoeven de werkplek en de herkomst van de werknemer niet dezelfde plek te zijn.

De toekomstige arbeidsmarkt kan dus tegelijk zeer lokaal en volledig internationaal zijn. Als iemand in het ene land woont, ervaring opdeed in het tweede, werkt in het derde, en zijn volgende professionele kans zich ergens anders bevindt — waar bevindt zich dan eigenlijk zijn arbeidsmarkt?

„Werk gebeurt altijd ergens. De mens hoeft niet altijd uit diezelfde plek te komen.” — KAYROMA Research Journal

Bij de datum van vandaag

Vandaag is het de Internationale Dag ter Herdenking van de Slachtoffers van Geweld op Grond van Religie of Overtuiging. Een onderwerp dat veel zwaarder weegt dan de arbeidsmarkt. Maar misschien schuilt ook hier een gedachte die het waard is om mee te nemen. Wanneer mensen uit verschillende landen, culturen, talen en achtergronden samenwerken, blijkt al snel hoeveel hen verbindt. Er moet werk verzet worden. Een probleem opgelost. Een woord gehouden. De mens naast je geholpen. Iets gebouwd dat morgen anderen van dienst zal zijn. Herkomst, taal of overtuigingen hoeven daarbij niet te verdwijnen. Ze houden alleen op het enige te zijn waardoor we naar de ander kijken. Misschien geeft een wereld waarin we vaker gezamenlijke welvaart opbouwen en elkaar nodig hebben, ons meer redenen om te zien wat ons verbindt, in plaats van te zoeken naar wat ons verdeelt.

Deel je observaties

Veldrapport / 005

Onderzoeksvraag

Hoeveel van de toekomst bestaat al, maar zien we nog niet?

We stellen ons de toekomst vaak voor als iets dat nog moet komen.

Nieuwe technologieën. Nieuwe beroepen. Nieuwe manieren van werken. Een wereld die er nog niet is.

Maar een deel van de toekomst bestaat misschien al.

Ergens is er een bedrijf dat vandaag een werknemer zoekt. Ergens is er iemand die op dit moment werk zoekt of nadenkt over een verandering in zijn beroepsleven.

Ergens bestaat een competentie die nodig is om een probleem op te lossen. Ergens bestaat een probleem dat wacht op de juiste competentie.

Soms scheidt hen duizend kilometer. Soms één grens. Soms een andere taal. En soms alleen het feit dat geen van beide partijen weet dat de ander bestaat.

Drie seizoenen lang keken we naar mensen, werk en wat er kan komen. We zagen hoeveel afhangt van informatie, plaats, taal, ervaring, competenties en het moment waarop een kans zich voordoet.

We zagen ook dat bedrijven werknemers kunnen zoeken terwijl de juiste mensen werk zoeken — en elkaar toch nooit vinden.

We beschrijven de arbeidsmarkt met het aantal vacatures, werkloosheid, werkgelegenheid, lonen en ontbrekende specialisten. Veel moeilijker te meten zijn de kansen die even bestonden, maar nooit werden benut.

Misschien vereist een deel van wat we de toekomst noemen helemaal niet te wachten op een nieuwe wereld. Misschien bestaan de mensen al. Bestaan de bedrijven al. Bestaat het werk al. Bestaan de competenties al. Bestaan de kansen al. De enige vraag die overblijft: hoeveel ervan zullen nooit gebeuren, omdat ze voor elkaar onzichtbaar blijven?

„Niet elke toekomst hoeft te worden uitgevonden. Sommige toekomsten wachten alleen op het moment waarop ze mogelijk worden.” — KAYROMA Research Journal

Bij de datum van vandaag

Vandaag is het de verjaardag van het besluit waarna Pluto niet langer als planeet werd geclassificeerd. Pluto is niet verdwenen. Hij veranderde zijn baan niet alleen omdat wij zijn categorie veranderden. Wat veranderde, was ons begrip van waar we naar keken. Dat is een heel goede afsluiting voor een seizoen dat aan de toekomst was gewijd. Want niet alles is wat het ons in het begin leek. Soms ligt het probleem niet in het feit dat iets ontbreekt. Soms kijken we al jaren naar iets — met categorieën, namen en aannames die niet meer volstaan. Dat geldt voor planeten. Misschien geldt het soms ook voor mensen, werk en kansen. En dan hoeft niet altijd de wereld te veranderen. Soms moet je hem eerst anders leren zien.

Deel je observaties

Seizoen 3 is ten einde

We ronden de rapportage af van het seizoen dat aan de toekomst was gewijd. We hebben gekeken naar de grenzen van de arbeidsmarkt, de veranderende betekenis van beroepen en vaardigheden, het tekort aan werknemers, en de plekken waar mensen, bedrijven en kansen elkaar kunnen vinden.

De vragen die we hebben verzameld, brengen ons verder. Het volgende seizoen draagt de naam Kayroma.

Ga naar Seizoen 4 — Kayroma